2025, Volume 3, Issue (III/2025)

Szczypiorno 1917. Życie obozowe w świetle wierszy internowanych legionistów

Piotr Molenda¹
-------------------------------------------------------------------------------------------------
¹Instytut Penitencjarystyki, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości


Autor korenspondencyjny: Piotr Molenda; Instytut Penitencjarystyki, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości; email: piotr.molenda@aws.edu.pl

Full text

Streszczenie

Świadectwa bogatej historii penitencjarystyki w Kaliszu odnaleźć można m.in. w zabytkowym budynku dawnego więzienia przy ul. Łódzkiej, a także na terenie dzisiejszej dzielnicy Szczypiorno. Tu podczas pierwszej wojny światowej funkcjonował niemiecki obóz jeniecki, w którym po kryzysie przysięgowym w 1917 roku osadzono żołnierzy I i III brygady Legionów Polskich. Artykuł jest próbą przedstawienia dziejów internowania w oparciu o przekazy wierszowane, które w dużym stopniu pozwalają poznać atmosferę Szczypiorna oraz wydarzenia mające szczególne znaczenie dla uwięzionych żołnierzy. Wiele ciekawych informacji związanych z tą kartą legionowej tradycji dostarczają wiersze i rymowane przekazy zawarte w rękopiśmiennych albumach, notesach i notatnikach. Pięciomiesięczny pobyt legionistów w obozie, ich walka o godność i honor (w końcowym okresie także o przetrwanie) stanowiła ważny etap budowy późniejszej legendy formacji. 

Słowa kluczowe

Szczypiorno, legiony, internowanie, wiersze obozowe, wychowanie patriotyczne.

---

Szczypiorno 1917. Camp life as reflected in rhymes and poems of the interned legionnaires

Summary

Evidence of the rich history of penitentiary services in Kalisz can be found, among other places, in the historic former prison building on Łódzka Street, as well as in the present-day Szczypiorno district. During World War I, a German POW camp operated here, where, following the Oath Crisis in 1917, soldiers of the 1st and 3rd Brigades of the Polish Legions were imprisoned. This article attempts to present the history of internment based on verse, which largely reveals the atmosphere of Szczypiorno and events of particular significance to the imprisoned soldiers. The poems and rhymed messages contained in handwritten albums, notebooks, and notebooks provide much interesting information related to this chapter of the Legion's tradition. The legionnaires' five-month stay in the camp, their struggle for dignity and honor (and ultimately, for survival), constituted an important stage in the formation of the formation's later legend.

Keywords

Szczypiorno, legions, internment, camp rhymes, patriotic education