2025, Volume 129, Issue IV
Sztuczna inteligencja w badaniach naukowych i edukacji w refleksji pedagogicznej – część 1
Maciej Tanaś1, Sylwia Galanciak2, Barbara Galas3
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1Instytut Penitencjarystyki, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
2Instytut Pedagogiki, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
3Wydział Nauk Pedagogicznych, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Autor korenspondencyjny: Sylwia Galanciak; Instytut Pedagogiki, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej; email: sgalanciak@aps.edu.pl
Streszczenie
<p style="text-align:justify"><span style="font-size:11pt"><span style="font-size:12.0pt">Artykuł wprowadza w problematykę roli sztucznej inteligencji w badaniach naukowych oraz edukacji w kontekście dynamicznych przemian cywilizacyjnych, technologicznych i kulturowych. Wyniki badań i dokonane analizy osadzono w realiach współczesnych zagrożeń informacyjnych, kryzysów społecznych i rozwoju technologii cyfrowych, wskazując na rosnące znaczenie wąskiej sztucznej inteligencji oraz pojawiające się perspektywy rozwoju sztucznej inteligencji ogólnej. Szczególną uwagę zwrócono na zastosowania sztucznej inteligencji w naukach społecznych i humanistycznych, ze wskazaniem jej roli w identyfikacji źródeł danych, kolekcjonowaniu materiałów empirycznych oraz zaawansowanej analizie i wizualizacji danych. Artykuł prezentuje również wyniki wstępnych badań jakościowych opartych na opiniach ekspertów – pedagogów i badaczy akademickich – zebranych w ramach inicjatywy Sekcji Pedagogiki Medialnej KNP PAN. Na tej podstawie sformułowano tezę, że sztuczna inteligencja nie stanowi uniwersalnego rozwiązania problemów edukacji i nauki, lecz jest narzędziem o wysokim potencjale wspierającym procesy poznawcze, metodologiczne i organizacyjne. Jednocześnie autorzy wskazują na istotne zagrożenia etyczne, epistemologiczne i społeczne związane z jej niekontrolowanym wykorzystaniem, podkreślając konieczność pogłębionej refleksji pedagogicznej i permanentnego dyskursu naukowego.</span></span></p>
Słowa kluczowe
sztuczna inteligencja, pedagogika, badania naukowe, edukacja, humanistyka cyfrowa, etyka technologii, kompetencje cyfrowe, pedagogy, scientific research, education, digital humanities, ethics of technology, digital competencies
Artificial Intelligence in Scientific Research and Education from a Pedagogical Perspective – Part 1
Summary
The article presents a pedagogical reflection on the role of artificial intelligence in scientific research and education within the context of rapid civilizational, technological, and cultural transformations. The discussion is grounded in contemporary challenges related to information threats, social crises, and the dynamic development of digital technologies, highlighting the growing importance of narrow artificial intelligence as well as emerging perspectives of artificial general intelligence. Particular attention is paid to the application of artificial intelligence in social sciences and the humanities, especially in the areas of data source identification, collection of empirical materials, and advanced data analysis and visualization. The paper also presents preliminary findings from qualitative research based on expert opinions collected among academic educators and researchers within the framework of an initiative of the Media Pedagogy Section of the Polish Academy of Sciences. On this basis, the authors argue that artificial intelligence does not constitute a universal solution to the challenges faced by education and science, but rather serves as a powerful tool supporting cognitive, methodological, and organizational processes. At the same time, the article emphasizes significant ethical, epistemological, and social risks associated with the uncritical use of artificial intelligence, underscoring the need for continuous pedagogical reflection and sustained academic discourse.
Keywords
artificial intelligence