2026, Volume 130, Issue 1
„Odstąpienie od przestępczości” w perspektywie biograficznej: rekonstrukcja tożsamości narracyjnej
Miłosz Mółka1
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Streszczenie
Artykuł podejmuje problem „odstąpienia od przestępczości” w perspektywie biograficznej, koncentrując się na roli narracyjnej rekonstrukcji tożsamości w procesie readaptacji społecznej. Współczesne badania kryminologiczne coraz częściej przesuwają punkt ciężkości z analiz etiologii przestępczości na badania nad mechanizmami prowadzącymi do porzucenia przestępczego stylu życia. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera podejście narracyjne, akcentujące rolę interpretacji doświadczeń życiowych oraz konstruowania spójnej tożsamości biograficznej. Jednocześnie w polskiej literaturze przedmiotu wciąż stosunkowo rzadko podejmowane są pogłębione analizy biograficzne dotyczące procesów odstąpienia od przestępczości, zwłaszcza w perspektywie narracyjnej.
Celem artykułu jest rekonstrukcja mechanizmów odstąpienia od przestępczości na podstawie analizy narracji biograficznych dorosłych mężczyzn, którzy przez co najmniej trzy lata od wykonania prawomocnego wyroku nie popełnili ponownie przestępstwa. Badania mają charakter jakościowy i wykorzystują technikę wywiadu narracyjnego oraz metodę biograficzną.
Wyniki badań pokazują, że trwałe odstąpienie od przestępczości nie jest jedynie konsekwencją wystąpienia określonych „punktów zwrotnych” w życiu przestępcy, lecz rezultatem ich refleksyjnej reinterpretacji oraz włączenia w spójną narrację tożsamościową. Kluczową kategorią interpretacyjną okazuje się kapitał biograficzny rozumiany jako zdolność osoby do nadawania znaczenia własnym doświadczeniom i przekształcania ich w zasób sprzyjający zmianie. Uzyskane wyniki wskazują też na znaczenie narracyjnego wymiaru resocjalizacji oraz potrzebę uwzględnienia biograficznej pracy nad tożsamością w oddziaływaniach readaptacyjnych.
Słowa kluczowe
resocjalizacja, odstąpienie od przestępczości, kryminologia narracyjna, wywiad narracyjny, rekonstrukcja tożsamości, kapitał biograficzny
“Desistance from Crime” in a Biographical Perspective: Narrative Identity Reconstruction
Summary
This article examines the problem of “desistance from crime” from a biographical perspective, with particular attention to the role of narrative identity reconstruction in the process of social reintegration. Contemporary criminological research has increasingly shifted its focus from the etiology of crime toward the mechanisms that enable individuals to abandon a criminal lifestyle. In this context, the narrative approach has gained particular significance, as it emphasizes the interpretation of life experiences and the construction of a coherent biographical identity. At the same time, in Polish academic literature there are still relatively few in-depth biographical analyses of the processes of desistance from crime, particularly from a narrative perspective. The aim of the article is to reconstruct the mechanisms of desistance from crime through the analysis of biographical narratives of adult men who have not reoffended for at least three years after completing a final criminal sentence. The study adopts a qualitative research design and employs narrative interviews combined with biographical analysis. The findings suggest that long-term desistance from crime is not merely the result of specific “turning points” in an individual’s life, but rather the outcome of their reflective reinterpretation and integration into a coherent identity narrative. A key interpretative category emerging from the analysis is biographical capital, understood as an individual’s capacity to assign meaning to life experiences and transform them into a resource that supports personal change. The results highlight the importance of the narrative dimension of rehabilitation and indicate the need to incorporate biographical identity work into social reintegration practices.
Keywords
resocialization, desistance from crime, narrative criminology, narrative interview, identity reconstruction, biographical capital