2026, Volume 1, Issue (I/2026)
Post-Lisbon EU and its Accountability: Did the Last Founding Treaty Improve the Democratic Legitimacy of the Union?
Bojan Petrovski1
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1Central European Academy
Streszczenie
After its creation, especially after it broadened its competencies, the European Union and its institutions have often been criticized for their democratic deficit and lack of accountability. Especially after the great enlargement from 2004, and the new founding treaties from the 1990s and 2000s, the EU institutions’ competencies were significantly broadened, and the need for improving their accountability arose. The huge role of the unelected bodies of the EU in the policy-making process was the main reason for the criticism. However, the Lisbon Treaty was meant to improve the accountability and democratic legitimacy of the EU institutions and to enlarge the role of the national parliaments in the EU legislative procedure. But did Lisbon bring these changes into practice, or did they stay “just words on paper”? Have the reforms brought by the Lisbon Treaty transformed the EU institutions from relatively unaccountable into accountable institutions? Is the enlarged role of the national parliaments substantive, or are the reforms regarding their role insignificant? In this paper, I will try to analyze the changes brought by the Lisbon Treaty regarding the democratic legitimacy and accountability of the EU institutions, and I will try to assess whether the Lisbon Treaty was a real reform in this manner, or if anything more can be done to improve the democratic legitimacy of the EU. I will especially pay attention to the approach of the Cypriot MEP Fidias Panayiotou and the potential impact of his approach on the accountability and democratic legitimacy of the EU.
Słowa kluczowe
instytucje UE, rozliczalność, deficyt demokratyczny, legitymacja demokratyczna, Traktat Lizboński
Unia Europejska po Lizbonie i jej odpowiedzialność: Czy ostatni traktat założycielski wzmocnił demokratyczną legitymację Unii?
Summary
Po swoim powstaniu, a zwłaszcza po rozszerzeniu kompetencji, Unia Europejska i jej instytucje były często krytykowane za deficyt demokratyczny i brak rozliczalności. Zwłaszcza po wielkim rozszerzeniu z 2004 roku oraz nowych traktatach założycielskich z lat 90. i 2000., kompetencje instytucji UE uległy znacznemu rozszerzeniu, co doprowadziło do konieczności poprawy ich rozliczalności. Głównym powodem krytyki była ogromna rola niewybieralnych organów UE w procesie kształtowania polityki. Traktat z Lizbony miał jednak na celu poprawę rozliczalności i legitymacji demokratycznej instytucji UE oraz zwiększenie roli parlamentów narodowych w procedurze legislacyjnej UE. Czy jednak Traktat z Lizbony wprowadził te zmiany w życie, czy też pozostały one jedynie „słowami na papierze”? Czy reformy wprowadzone Traktatem z Lizbony przekształciły instytucje UE z instytucji stosunkowo nieodpowiedzialnych w instytucje rozliczalne? Czy poszerzenie roli parlamentów narodowych ma charakter merytoryczny, czy też reformy dotyczące ich roli są nieistotne? W niniejszym artykule postaram się przeanalizować zmiany wprowadzone przez Traktat Lizboński w zakresie legitymacji demokratycznej i rozliczalności instytucji UE oraz ocenić, czy Traktat Lizboński stanowił w tym kontekście rzeczywistą reformę, czy też można coś jeszcze zrobić, aby poprawić legitymację demokratyczną UE. Szczególną uwagę zwrócę na podejście cypryjskiego posła do Parlamentu Europejskiego Fidiasa Panayiotou i potencjalny wpływ jego podejścia na rozliczalność i legitymację demokratyczną UE.
Keywords
EU institutions, accountability, democratic deficit, democratic legitimacy, Lisbon Treaty