2026, Volume 1, Issue (I/2026)
Lack of Judicial Justice: The Practice of Polish Courts in Misdemeanor Cases
Bartosz Lewandowski 1
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1University of Warsaw
Streszczenie
This article describes the results of a case-file study conducted by a research team examining the practices of Polish courts in misdemeanor cases. In 1997, the Constitution of the Republic of Poland required the legislature to refer cases involving prohibited acts causing minor social harm to the courts for adjudication, which was intended to guarantee citizens the right to a fair trial (Article 45, paragraph 1) and to implement human rights protections crucial to Poland’s accession to European institutions.
The study was based on an analysis of randomly selected case files provided by 43 district courts throughout the Republic of Poland. A total of 464 case files involving misdemeanors and fiscal offenses were obtained for analysis; in these cases, a motion for punishment (or an indictment, or another document initiating proceedings) was filed with the court in 2019.
The research provided a description of the practices of the common courts in misdemeanor cases, which clearly contradict the fundamental principles of the constitutional framework.
Courts in Poland are clearly abusing the institution of the so-called penal order—that is, judgments finding guilt—which almost always occur contrary to the literal wording of the provisions stating that a penal order may be issued only when the guilt and circumstances of the act are beyond doubt.
Such judgments are rendered in closed session and, in the overwhelming majority of cases, become final due to the failure to file objections within the prescribed time limit.
This practice stems from the burden placed on criminal courts by such “minor” cases and the desire to adjudicate them quickly and without undue delay. This violates citizens’ constitutional guarantees and often results in the issuance of unjust rulings.
Słowa kluczowe
socjologia prawa, wykroczenia, wyrok nakazowy, proces, sprawiedliwość, sprawiedliwy proces
Sprawiedliwość sądowa, której nie ma: Praktyka polskich sądów w sprawach o wykroczenia
Summary
Niniejszy artykuł opisuje wyniki badania aktowego przeprowadzonego przez zespół badawczy, który analizował praktykę polskich sądów w sprawach o wykroczenia. W 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązała ustawodawcę do przekazania sądom do rozstrzygania spraw dotyczących czynów zabronionych wywołujących niewielką szkodliwość społeczną, co miało na celu zagwarantowanie obywatelom prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1) oraz wdrożenie ochrony praw człowieka, kluczowej w akcesji Polski do europejskich organizacji międzynarodowych. Badanie oparto na analizie losowo wybranych akt spraw udostępnionych przez 43 sądy rejonowe na terenie całej Rzeczypospolitej Polskiej. Do analizy pozyskano łącznie 464 akta spraw dotyczących wykroczeń i przestępstw skarbowych; w sprawach tych wniosek o ukaranie (lub akt oskarżenia, bądź inny dokument wszczynający postępowanie) został wniesiony do sądu w 2019 r. Badanie pozwoliło na opisanie praktyk sądów powszechnych w sprawach o wykroczenia, które pozostają w wyraźnej sprzeczności z fundamentalnymi zasadami ram konstytucyjnych. Sądy w Polsce w sposób jednoznaczny nadużywają instytucji tzw. wyroku nakazowego – czyli orzeczeń uznających winę – które w zdecydowanej większości przypadkach zapadają wbrew dosłownemu brzmieniu przepisów, stanowiącym że wyrok nakazowy może zostać wydany tylko wówczas, gdy wina i okoliczności czynu nie budzą wątpliwości. Orzeczenia takie zapadają na posiedzeniu niejawnym i w zdecydowanej większości przypadków stają się prawomocne z powodu niezłożenia sprzeciwu w przewidzianym terminie. Praktyka ta wynika z obciążenia sądów karnych takimi „drobniejszymi” sprawami oraz z chęci ich szybkiego rozpoznania. Prowadzi to do naruszenia konstytucyjnych gwarancji obywatelskich i często skutkuje wydawaniem niesprawiedliwych rozstrzygnięć.
Keywords
sociology of law, misdemeanors, penal order, trial, justice, fair trial