2026, Volume 131, Issue 2
Otwarta nauka – korzyści, zagrożenia i wyzwania z perspektywy penitencjarystyki
Jakub Jerzy Czarkowski1, Anna Janus1, Piotr Kosiak 2
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
2Uniwersytet Civitas
Streszczenie
Otwarta nauka to paradygmat prowadzenia i upowszechniania badań, zakładający wolny dostęp do publikacji, danych, metod i (części) infrastruktury. Jej geneza sięga tradycji jawności od czasów nowożytnych, a współcześnie została umocniona m.in. przez deklaracje z Budapesztu, Berlina i Bethesdy. Celem jest większa transparentność i replikowalność badań oraz przyspieszenie postępu dzięki współpracy. Na praktykę składają się m.in. open access, otwarte dane, metody, oprogramowanie, otwarte recenzowanie i nauka obywatelska. Za otwartością przemawiają korzyści społeczne, edukacyjne i ekonomiczne, choć istnieją wyzwania: koszty APC, kwestie jakości i praw autorskich oraz ryzyka „dual use”. Polityki UE, OECD i UNESCO czynią z otwartości rosnący standard finansowania i ewaluacji badań. W sposób szczególny można wykorzystać w doskonaleniu funkcjonariuszy Służby Więziennej (SW) oraz w realizacji zadań jakie przed nią stawia społeczeństwo. Obok możliwości rodzi to jednak poważne wyzwania.
Słowa kluczowe
Otwarta nauk, nowe technologie, służba więzienna, doskonalenie zawodowe, edukacja dorosłych.
Open Science – Benefits, Risks and Challenges from the Perspective of Penitentiary Studies
Summary
Open science is a paradigm of conducting and disseminating research, assuming free access to publications, data, methods, and (parts of) infrastructure. Its origins go back to the tradition of openness in the early modern era, while today it has been reinforced by, among others, the Budapest, Berlin, and Bethesda Declarations. The aim is to ensure greater transparency and replicability of research as well as to accelerate progress through collaboration. In practice, it includes open access, open data, methods, software, open peer review, and citizen science. The benefits of openness are social, educational, and economic, although there are also challenges: APC costs, issues of quality and copyright, and “dual use” risks. Policies of the EU, OECD, and UNESCO make openness an increasingly common standard of research funding and evaluation. It can be particularly applied in the professional development of prison service officers and in the implementation of tasks entrusted to them by society. However, alongside the opportunities, this also poses serious challenges.
Keywords
Open science, new technologies, prison service, professional development, adult education.